۱۳۹۵ اسفند ۱, یکشنبه

حکمتِ بویِ شیر دادنِ دهان!

در زبانِ فارسی ضرب‎المثلی مشهور هست:
«دهنت بوی شیر میده» یا «دهانت بوی شیر میدهد!».
تا آنجا که من شُنوده‎ام و در خاطر دارم و در بعضی جاها خوانده‎ام این جمله را چُنین تفسیر می‎کُنند: «بویِ شیر دادنِ دهان، ناظر است به روزگار نوزادی، یعنی زمانی که کودکِ انسان شیرخواره بوده است». امّا در واقع اشاره دارد به «خامی و ناپختگی». امّا انگار چُنین چیزی چندان دُرُست نیست، به‎خصوص وقتی از متون کُهَن سراغ کُنیم، این بیتِ نظامیدر خسرو و شیریننُکته مدّ نظرم را توضیح میدهد:
هنوزم بویِ شیر آید ز دندان
مشو در خونِ من چون شیرْ خندان
اینجا إِبتدایِ «خسرو و شیرین» است، خسرو در دِهی، بزمی به‎پا کرده است و در آنجا خطاهایی کرده استیا به‎نظر بعضِ کسان خطاهایی مرتکب شده استاینکْ پدرش «هرمز» باخبر شده است و خسرو با واسطه‎یِ ریش‎سفیدان و پیرانِ کَهُن در پیِ پوزشخواهی و شفاعت‎طلبی از پدر است. در اینجا برایِ آنکه پدر را در عفو کردنشْ مُجاب کُند، به آنچه «دندانِ شیری» می‎شناسیم اشاره می‎کُند(1)، تا صغرِ سن و خامیِ خود را، به پدر یادآورد. وانگهی کمی غریب است، که کسی به «بویِ شیرِ دهان» برای عفوِ خود متوسّل شود! مگر نه آنست که شیرخوردن در روزگار کهن و گذشته‎گان مثلِ آبخوردن بوده است! و امروز نیز «شیرخوردن» همچنان از عاداتِ آدمی و نوشاکِ پُرطرفدار است؟ بهرِ کم اطّلاعِ من و حتّی شهودِ من از گفت‎وگویِ قدیمی‎ترها، چُنین چیزی را تأئید می‎کند. اگر این ادّعا درست بوده باشدشیر خوردنِ کثیری از مردم، هیچ بعید نیست که پادشاه نیز مشمول این حکم میشده است، و اگر چُنین می‎بود، به‎جایِ آنکه شفقّت و شفاعتِ پادشاهی را برانگیزد، ای‎بسا  پادشاه(هرپادشاهی) آن گفته را حملِ به توهین می‎کرد و در نتیجه خشم و غضب‎اش را می‎توانست برانگیزاند.
...............

(1) تا جایی که می‎دانم پزشکی( و بخصوص دندان‎پزشکی) به ما می‎گوید دندانِ شیری تا 12 سالگی برجاست و بعد از آن، اندک اندک فرو می‎ریزند، و دندانِ دائمی می‎روید. چند بیت پیش ازین نظامی گفته:
چو عمر آمد به حدّ چهارده سال
برآمد مرغ دانش را پر و بال
اگر 12 سالگی درست باشد، که انگار چُنین است، آنگاه می‎توان پُرسید چطور ممکن است نوجوانی 14 ساله، دندانِ شیری داشته است؟ مگر آنکه ازین قاعده مُسْتَثْنَى شده باشد، و خسرویِ داستانِ ما، دندانهایِ شیری‎اش بر سر جایشان مانده باشند، که البته امری است غریب.   

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر